Od wiosny 2014 roku konflikt na Ukrainie przypomniał Europejczykom, jak kruche bywa poczucie bezpieczeństwa w codzienności – od rozmów przy stole, przez decyzje o podróżach, po planowanie pracy. W wielu krajach UE rośnie niepewność, a jej psychologicznym skutkiem są wzmożony lęk, napięcie oraz większa czujność na informacje o zagrożeniach.

Psychologia stresu pokazuje, że długotrwała niepewność i ekspozycja na doniesienia o przemocy sprzyjają bezsenności, drażliwości i konfliktom domowym, zwłaszcza gdy rodziny mają bliskich w rejonie napięć. Punkt odniesienia daje metaanaliza Z. Steel i wsp. (2009, JAMA), która w populacjach uchodźczych i postkonfliktowych odnotowała częstość objawów zespołu stresu pourazowego i depresji rzędu ~30% – co może sygnalizować skalę potrzeb wsparcia także w państwach przyjmujących osoby przemieszczone. W praktyce przekłada się to na trudności z koncentracją u dorosłych, rozregulowany sen dzieci oraz ogólne poczucie utraty kontroli.

Skuteczna odpowiedź wymaga połączenia rzetelnej informacji (ograniczającej lęk), dostępnych konsultacji psychologicznych oraz poradnictwa prawnego dla osób przemieszczonych i rodzin je wspierających (status pobytowy, praca, edukacja dzieci). Praktyczne wytyczne pierwszej linii wsparcia (Hobfoll i in., 2007) podkreślają pięć filarów: poczucie bezpieczeństwa, uspokojenie, sprawczość, więzi i nadzieję – w realiach europejskich oznacza to jasne komunikaty władz, stabilne szkolne i domowe rutyny oraz proste ścieżki dostępu do pomocy.

Źródło badania: Steel Z., Chey T., Silove D., Marnane C., Bryant R. A., van Ommeren M. (2009). Association of torture and other potentially traumatic events with mental health outcomes among populations exposed to mass conflict and displacement: systematic review and meta-analysis. JAMA, 302(5), 537–549.