Od końca lutego 2022 r. Europa mierzy się z największym od II wojny światowej kryzysem uchodźczym; 20 kwietnia liczba osób, które uciekły z Ukrainy, przekroczyła 5 milionów. ReutersAl Jazeera
Unia Europejska uruchomiła mechanizm tymczasowej ochrony (4 marca 2022 r.), zapewniający uchodźcom szybki dostęp do pobytu, edukacji, ochrony zdrowia i rynku pracy – to kluczowe dla stabilizacji emocjonalnej rodzin. Migration and Home Affairs
Równolegle UNICEF i UNHCR rozwijają sieć punktów „Blue Dot”, które w połowie kwietnia działały już w kilku krajach regionu, oferując bezpieczne miejsca informacji i wsparcia. UNICEF

Metaanaliza WHO/Lancet (Charlson i in., 2019) szacuje, że ponad 1 na 5 osób w populacjach dotkniętych konfliktem doświadcza w danym momencie zaburzeń psychicznych (depresja, lęk, PTSD) – to skala, którą trzeba uwzględniać w planowaniu usług. Źródło badania: Charlson F. i in., 2019, The Lancet. The LancetPubMed
W praktyce oznacza to częste problemy ze snem, nadmierną czujność, objawy lękowe i potraumatyczne, a u dzieci – regres rozwojowy i trudności w regulacji emocji.
Badania nad interwencjami po zdarzeniach masowych wskazują pięć filarów wczesnego wsparcia: poczucie bezpieczeństwa, uspokojenie, sprawczość (indywidualną i wspólnotową), więzi oraz nadzieję. PubMedVA.gov

Standardem pierwszej linii jest Psychological First Aid (PFA) – życzliwa, praktyczna pomoc, łączenie z informacją i usługami, bez wchodzenia w konfrontacyjną „terapię na miejscu kryzysu”. IrisŚwiatowa Organizacja Zdrowia
Dalsze wsparcie powinno iść warstwowo, zgodnie z wytycznymi IASC: od wsparcia społeczności i usług podstawowych, przez pomoc ukierunkowaną, aż po specjalistyczne leczenie dla osób z nasilonymi objawami. Światowa Organizacja Zdrowiahr.un.org
Uchodźcy potrzebują nie tylko pomocy psychologicznej, ale też jasnych informacji prawnych (status pobytowy, dostęp do pracy, edukacja dzieci) – niepewność formalna potęguje objawy lękowe i utrudnia adaptację. Migration and Home Affairs

Po pierwsze, bezpieczeństwo i rutyna: czytelne procedury rejestracji, dostęp do tłumacza, szybkie umówienie wizyty POZ oraz miejsca w szkole – to stabilizuje codzienność i obniża pobudzenie. Migration and Home Affairs
Po drugie, punkty wsparcia blisko ludzi (np. Blue Dot, lokalne centra integracji), które łączą informacje prawne z konsultacją psychologiczną i wsparciem rówieśniczym. UNICEF
Po trzecie, opieka nad dziećmi: krótkie zajęcia regulacji emocji w szkołach i świetlicach, praca z rodzicami nad snem i rutyną, szybkie ścieżki do specjalistów w razie utrzymujących się objawów.
Po czwarte, ochrona pracowników pierwszej linii: rotacja zadań, superwizja i jasne standardy BHP psychicznego ograniczają znużenie empatyczne i ryzyko wypalenia.
Po piąte, monitorowanie potrzeb: proste narzędzia przesiewowe (depresja, lęk, PTSD) i mapowanie barier (język, transport, finanse) pozwalają kierować zasoby tam, gdzie są najbardziej potrzebne – zgodnie z IASC. Światowa Organizacja Zdrowia

Wojna rodzi traumę, ale sposób organizacji wsparcia może znacząco zmniejszyć cierpienie: szybkie zabezpieczenie potrzeb podstawowych, dostęp do informacji prawnej i warstwowy model opieki psychicznej.
Dane z kwietnia 2022 r. i dorobek badań mówią jednoznacznie: gdy łączymy bezpieczeństwo, jasną informację i kompetentne wsparcie psychospołeczne, rośnie odporność osób i rodzin, a społeczności przyjmujące zyskują spokój i stabilność. ReutersThe LancetIrisŚwiatowa Organizacja Zdrowia