22 października 2020 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł niezgodność z Konstytucją przesłanki tzw. embriopatologicznej, a po publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw 27 stycznia 2021 r. przepis ten utracił moc obowiązującą. Trybunał KonstytucyjnyDziennik Ustaw
W praktyce od tego momentu przerwanie ciąży w Polsce jest dopuszczalne wyłącznie, gdy zagrażone jest życie lub zdrowie kobiety albo gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego. LexLege
Decyzja uruchomiła bezprecedensową mobilizację społeczną i wielotysięczne protesty w kraju – m.in. największą demonstrację w Warszawie 30 października 2020 r. – co pokazało skalę emocji i poczucia niepewności. Guardian

Rok po wyroku organizacje praw człowieka opisywały barierę dostępu do świadczeń, „efekt mrożący” wśród personelu medycznego oraz narastającą niepewność kobiet i rodzin mierzących się z ciążami obciążonymi ciężkimi wadami płodu. Amnesty International
Rzecznik Praw Obywatelskich zwracał uwagę, że rozstrzygnięcie przerzuca odpowiedzialność na lekarzy i szpitale, jednocześnie nie zapewniając im wystarczającej ochrony prawnej – co wprost rzutuje na gotowość placówek do działania w sytuacjach granicznych. Rzecznik Praw Obywatelskich
Z perspektywy rodzin ten splot prawnych niejasności i silnych emocji oznaczał długie oczekiwanie na decyzje, frustrację i poczucie braku kontroli nad własną sytuacją zdrowotną.
W takich warunkach rośnie ryzyko dezinformacji i konfliktów – zarówno w relacjach domowych, jak i w debacie publicznej – dlatego jasna, empatyczna komunikacja instytucji ma znaczenie ochronne.

Badanie prospektywne (tzw. Turnaway Study) opublikowane w JAMA Psychiatry pokazało, że kobiety, którym odmówiono przerwania ciąży, doświadczały początkowo wyższego poziomu lęku, niższego poczucia własnej wartości i satysfakcji z życia niż te, które zabieg otrzymały; różnice te z czasem malały, ale w krótkim okresie obciążenie psychiczne było istotne. Źródło badania: Biggs M.A. i in., 2017. JAMA NetworkPubMed
Wnioski te nie przesądzają o indywidualnym przebiegu kryzysu, ale podkreślają, że odmowa świadczenia wiąże się ze zwiększonym stresem i dezorganizacją funkcjonowania – co powinno być uwzględnione w planowaniu wsparcia psychologicznego.
W polskich realiach po 27 stycznia 2021 r. oznacza to potrzebę szybkich, dostępnych konsultacji i jasnych ścieżek pomocy dla osób w ciąży oraz ich bliskich, zanim kryzys przerodzi się w długotrwałe objawy lękowe czy depresyjne.
Dodatkowym źródłem napięcia bywa obawa personelu przed konsekwencjami prawnymi – to czynnik organizacyjny, który zwiększa poczucie bezradności pacjentek i rodzin. Rzecznik Praw Obywatelskich

Po pierwsze, rzetelna informacja: każda placówka powinna publicznie i prosto komunikować, kiedy i jak udziela świadczeń w sytuacjach zagrożenia życia/zdrowia oraz jakie dokumenty są potrzebne – to obniża lęk i skraca czas decyzji.
Po drugie, mosty do wsparcia: szybkie konsultacje psychologiczne (także zdalne), interwencja kryzysowa i możliwość natychmiastowej porady prawnej w tym samym punkcie kontaktowym.
Po trzecie, bezpieczne procedury kliniczne: druga opinia, konsylia i dokumentowanie przesłanek medycznych pomagają lekarzom działać w zgodzie z prawem i etyką oraz chronią pacjentki przed nieuzasadnioną zwłoką.
Po czwarte, dostęp do badań prenatalnych i jasne standardy informowania o wynikach – RPO wskazywał, że to kluczowe dla realnego prawa pacjentek do decyzji i opieki. Rzecznik Praw Obywatelskich
Po piąte, język szacunku w komunikacji publicznej: uznanie różnorodnych wartości i doświadczeń, unikanie stygmatyzacji oraz wsparcie rodzin w żałobie po diagnozach letalnych.

Zmiana prawa po wyroku TK ma nie tylko wymiar normatywny, ale i psychologiczny: wpływa na poczucie bezpieczeństwa, sprawczości i zaufanie do instytucji.
Jeśli chcemy ograniczać cierpienie i polaryzację, musimy łączyć klarowne procedury prawne z kompetentnym wsparciem emocjonalnym – od gabinetu lekarskiego po poradnię i rodzinę. Dziennik UstawJAMA Network